Сөз бостандығы дегеніміз…


Abay, Kazakh poet

Image via Wikipedia

Пы.сы. Тренингте медиа және заң деген тақырыптарды талдап жатырмыз. Алдағы күндерде интернеттегі сөз бостандығын талдаймыз. Түртіп алғандарым жоғалып қалмасын деп жариялап отырмын. Мүмкін біреуге пайдалы болып та қалар.

Сөз бостандығы дегеніміз….

  • Газет шығару
  • Киіну,
  • Қимыл арқылы тануты
  • Еркін пікір білдіру
  • Кітап шығару
  • Блог жүргізу
  • Сықақтар
  • Сайқымазақ суреттер, т.с.с.

Құқықтар үш түрге бөлінеді:

Бірінші буынға саяси құқықтар, яғни әр адамға тән туа бітті құқықтар жатады: сөз бостандығы, ой еркіндігі т.с.с.

Екінші буынға экономикалық-әлеуметтік құқықтар жатады. Мысалы, жұмысқа тұру, айлық алу т.с.с.

Үшінші буынға ұжымдық құқықтар жатады. Мысалы, ұжым болып бірігу құқы

Сөз бостандығы мен еркін ой білдіру құқығы (түптеп келгенде екі ұғым бір-біріне жат емес). Америкалық үлгі мен Адам құқын қорғау конфенциясындағы айырмашылықтар.

Әр адамның өз ойын өзінің таңдаған жолымен еркін білдіру құқығы бар. Сонымен қатар шектеулер де бар. Ол шектеулер заңда көрсетілуі керек. Өзгелерді құрметтеу, мемлекеттік құпия т.с.с.

  • Заңмен бекітілген
  • Қажет
  • Мақсатқа қол жеткізу үшін

NB!!! Фильм «Народ против Ларри Флинта» деген киноны қарап шығуға кеңес берді.

Алексей Вальеревич Минбалеев, Челябинск, ЮУрГУ, Ресей

Мәлімет – құқықтық қарым-қатынас нысаны. Мәлімет дегеніміз не? Информациология ғылым бойынша 200-ден аса түсінік бар. XX ғасырдың 30-жылдарына дейін «мәлімет» деп адамнан адамаға берілетін хабарлама түсінілетін.

Ақпарат мәлімет пен хабарламадан тұрады. Информация сөзінің шығу төркіні польяк тілінің «informacja» оның алдындағы латынның «informatio», яғни бір нәрсе туралы түсінік деген мағынасынан шыққан.  Көптеген еуропа елдерінің тілінде (мәселен, француз, ағылшын тілдерінде) информация деп мәлімет пен оның таратылуы түсініледі.  Ағылшынтілді елдерде көбіне информация сөзі көбіне қоршаған орта үшін құны бар заттар жайлы мәлімет деп түсініледі.

Ақпарат туралы заңда арнайы түсініктер берілмеген. Оны бір құбылыс пен үдеріс деп түсіндіреді. Бірақ біз ақпараттың әртүрлі түрін кездестіреміз. Бұқаралық ақпарат, құпия ақпарат т.с.с.

Заң көбіне информацияның мағыналық түріне баса назар аударады. Ақпарат деп «бір қалыптағы мазмұн»

NB!!! Қазақстандағы Ақпарат туралы заңда ақпарат сөзіне қандай түсінік берілген?

Журналистер бірінші кезекте өз мойнына елде бар заңдар аясында ақпарат тарату жауапкершілігін мойындарына алып отыр.

Нұржан Бейсембаев, Internews-Network Kazakhstan

БАҚ пен Интернетке қатысты Қазақстандағы заңнамалар

Диффамация

Қазақстанның заңнамалары бойынша диффамация үшін азаматтық және қылмыстық жауапкершілікке тартылады, яғни моралдық шығын немесен диффамациялық сарындағы мақала үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін.

Диффамация туралы заңнама

Интернет туралы БАҚ туралы заңның 1-бабының 2-тарауында айтылады. Интернет-ресурстар БАҚ-қа жатқызылады.  Бұған дейін веб-сайттар деп жазылған болатын.

«Ақпараттандыру туралы» заң

20) Интернет-ресурс

http://www.medialawca.org/document/-518

Ертең дифомация турады сөз қозғаймыз.

One thought on “Сөз бостандығы дегеніміз…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s